Verantwoord en praktisch aan de slag met AI

AI in de zorg wordt steeds vaker gebruikt: voor het samenvatten van teksten, het voorbereiden van rapportages, het zoeken naar informatie of het begrijpelijk maken van uitleg voor cliënten en naasten.

Dat biedt kansen. Tegelijk roept AI veel vragen op. Welke toepassingen zijn veilig? Wat mag wel en niet? Hoe ga je zorgvuldig om met privacy? Wanneer kun je AI vertrouwen en wanneer juist niet? En hoe zorgen we ervoor dat AI de zorgprofessional ondersteunt, zonder het menselijke contact uit het oog te verliezen?

Voor de ouderenzorg is die vraag extra belangrijk. De zorgvraag groeit, het aantal beschikbare zorgprofessionals neemt af en administratieve lasten blijven hoog. AI kan helpen om tijd vrij te maken voor datgene wat alleen mensen kunnen: aandacht geven, afwegen, samenwerken en professionele keuzes maken. Maar dat vraagt om medewerkers die AI bewust en kritisch kunnen gebruiken én om organisaties die daarvoor duidelijke kaders bieden.

Daarom werken de organisaties binnen Technologie voor Warme Zorg samen aan een gezamenlijke basis. Niet zodat iedereen hetzelfde hoeft te doen, maar zodat we kennis delen, van elkaar leren en bestaande ontwikkelingen benutten. Op deze pagina vind je onderzoek, handreikingen, trainingen en andere praktische hulpmiddelen om verantwoord met AI aan de slag te gaan. Kies hieronder wat bij jou past.

Welk hulpmiddel gebruik je wanneer?

Je gebruikt AI in je dagelijks werk → de praktische handreiking voor zorgmedewerkers
Je overweegt een nieuwe AI-toepassing (zoals slimme sensoren of beslisondersteuning) → de Ethische Quickscan AI
Je richt de organisatie in op verantwoord AI-gebruik → de handreiking en actielijst voor organisaties
Je stelt eigen organisatiebeleid op → het AI-beleidskader van Sigra als vertrekpunt
Je wilt weten hoe je cliënten en naasten informeert over AI → zie de veelgestelde vragen hieronder

🟪 Ik wil gewoon beginnen

Drie eerste stappen, zonder voorkennis:

Bekijk een paar korte video’s — de gratis microlearnings “Starten met AI” van de RijksAcademie leggen in 3 tot 6 minuten uit wat generatieve AI is en hoe je er verantwoord mee omgaat. → Bekijk de microlearnings
Doe de zelfscan AI-geletterdheid — test je eigen vaardigheden en zie welke basis voor de zorg minimaal nodig is. → Doe de zelfscan
Lees de basisregels — de handreiking voor zorgmedewerkers vertelt in een paar pagina’s wat wel en niet kan. Daarna kun je veilig aan de slag. → Bekijk de handreiking voor medewerkers

🟩 Ik ben zorgprofessional

Zo gebruiken collega’s AI nu al

Voorbeelden zeggen vaak meer dan regels. Dit zijn de toepassingen waarmee zorgmedewerkers — landelijk en in onze regio — vandaag al werken:

Rapportages en overdrachten structureren — losse aantekeningen omzetten naar een logisch, professioneel verslag. Jij levert de inhoud, AI helpt met de structuur.
Samenvatten — een lang overleg, beleidsdocument of dossierstuk terugbrengen tot de kern, zodat je sneller overzicht hebt.
Begrijpelijke taal voor cliënten en naasten — complexe informatie herschrijven naar eenvoudige taal (B1), zodat uitleg voor iedereen te volgen is.
Mails en brieven — sneller een eerste versie schrijven of een lastige boodschap zorgvuldig formuleren.
Brainstormen en meedenken — een andere invalshoek krijgen bij een probleem, of ideeën ordenen voordat je ze uitwerkt.
Kennis zoeken en uitleg vragen — snel iets uitzoeken of laten uitleggen, mét de controle van de bron die daarbij hoort.

Bij al deze voorbeelden geldt: geen persoonsgegevens invoeren, en de uitkomst altijd zelf controleren.

De basisregels

Praktische handreiking voor zorgmedewerkers (TVWZ) — de basisregels en do’s & don’ts voor het dagelijks gebruik van generatieve AI zoals Copilot en ChatGPT. Welke tools binnen jouw organisatie zijn goedgekeurd en wie het aanspreekpunt is, vult je eigen organisatie in. → Bekijk de handreiking voor medewerkers

Leren en ontwikkelen

Zelfscan AI-geletterdheid (Digivaardig in de Zorg) — test je eigen AI-vaardigheden. → Doe de zelfscan
Microlearnings “Starten met AI” (RijksAcademie) — gratis korte video’s over onder meer verantwoord gebruik van generatieve AI en de AI Act. → Bekijk de microlearnings
Nationale AI-Zorg cursus — gratis Nederlandstalige online cursus over wat AI in de zorg is en kan betekenen, met praktijkvoorbeelden van diagnose tot zelfmanagement. Dertien korte modules (samen zo’n 2,5 uur), af te ronden met een certificaat. Voor iedereen die AI in het eigen vakgebied wil begrijpen — geen voorkennis nodig. → Volg de cursus
Kennisbank Digivaardig in de Zorg — leermateriaal over digitale vaardigheden en AI. → Doe de quiz of volg een training
Regionale microlearnings (TVWZ & Saxion) — korte, praktijkgerichte modules over verantwoord AI-gebruik in de zorg. In ontwikkeling, beschikbaar eind 2026.
Scholing via je eigen organisatie — vraag bij je werkgever na welk aanbod beschikbaar is via het eigen leerplatform. Denk hierbij bijv. aan Goodhabitz.

Veelgestelde vragen

Mag ik ChatGPT gebruiken voor mijn werk? Dat hangt af van de afspraken binnen jouw organisatie — en van wat je invoert. De basisregels vind je in de handreiking voor medewerkers; welke tools bij jou zijn goedgekeurd, hoor je via je eigen organisatie.

Mag ik persoonsgegevens invoeren? Nee. Voer nooit gegevens in die naar een cliënt, naaste of collega herleidbaar zijn. Dat gaat verder dan naam en adres: ook een combinatie van leeftijd, locatie, gezinssamenstelling of een opvallende gebeurtenis kan iemand herkenbaar maken. Twijfel je? Behandel het als herleidbaar en laat het weg.

Moet ik AI-uitkomsten altijd controleren? Ja, altijd. AI klinkt overtuigend, ook als het fout zit. Lees elke tekst na, controleer feiten en cijfers, en pas aan wat niet klopt.

Ben ik verantwoordelijk voor wat AI schrijft? Ja. AI is een hulpmiddel; jij blijft verantwoordelijk voor alles wat je gebruikt, opslaat of verstuurt — net als bij informatie uit elke andere bron.

Moet ik een cliënt of naaste vertellen dat ik AI heb gebruikt? Wees er open over. Bij documenten die ertoe doen — zoals uitleg, brieven of informatie voor cliënten en naasten — is het goed gebruik om te vermelden dat AI heeft geholpen. De inhoud blijft jouw verantwoordelijkheid: jij hebt gecontroleerd dat het klopt. Openheid over AI-gebruik past ook bij de transparantie die de AI Act vraagt.

Wat doe ik als een cliënt of naaste zelf informatie van AI meebrengt? Neem het serieus en bekijk het samen, net zoals je dat doet met informatie uit andere bronnen. Bespreek wat herkenbaar is en wat niet klopt, en leg uit dat AI overtuigend kan klinken maar fouten maakt. Gaat het om medische of zorginhoudelijke conclusies, betrek dan de behandelend arts of een collega. Zo blijft het gesprek open — de cliënt zoekt immers naar houvast — zonder dat AI-informatie ongetoetst wordt overgenomen.

Is Copilot hetzelfde als ChatGPT? Ze lijken op elkaar: beide zijn generatieve AI waarmee je in gewone taal vragen stelt en teksten maakt. Het belangrijkste verschil zit niet in wat ze kunnen, maar in de afspraken eromheen. Gebruik je Copilot ingelogd met je werkaccount, dan gelden de afspraken die je organisatie met Microsoft heeft over je gegevens. Bij een privé-account — van welke tool dan ook — gelden die afspraken niet.

Welke AI-tools zijn toegestaan binnen mijn organisatie? Dat bepaalt elke organisatie zelf. Kijk in de ingevulde handreiking van jouw organisatie of vraag het aan het aanspreekpunt voor AI.

🟦 Ik ben leidinggevende of maak beleid

Praktische hulpmiddelen

Handreiking en actielijst voor zorgorganisaties (TVWZ) — wat regel je als organisatie minimaal, in welke volgorde, en met welke bestaande bouwstenen. Inclusief invulformulier voor de AI-inventarisatie: waar zit AI al in huis, ook verstopt in bestaande systemen? → Bekijk de handreiking voor zorgorganisaties
Ethische Quickscan (AWIZ) — een gespreksinstrument om met verschillende betrokkenen (medewerkers, projectleiders, cliënten of hun vertegenwoordigers) af te wegen wat moreel goed is om te doen met een AI-toepassing. Bestaat uit twee documenten: een handleiding en de quickscan zelf, met kaarten met ethische criteria voor een groepssessie. De uitkomst varieert van ‘vrij inzetbaar’ tot ‘niet inzetbaar’ — en het is geen eenmalige toets: maak afspraken over evaluatie en herbeoordeling. Ontwikkeld door de AWIZ-regio’s Noordoost-Brabant en Rivierenland (versie 1.0, juni 2026). → Lees de handleiding en doe de quickscan.

Beleid en kaders

Regionaal (TVWZ):

Praktische handreiking voor zorgmedewerkers (TVWZ) — de basisregels en do’s & don’ts voor het dagelijks gebruik van generatieve AI zoals Copilot en ChatGPT. Welke tools binnen jouw organisatie zijn goedgekeurd en wie het aanspreekpunt is, vult je eigen organisatie in. → Bekijk de handreiking voor medewerkers
Handreiking en actielijst voor zorgorganisaties (TVWZ) — die organisaties kunnen gebruiken als houvast; wat moet er wanneer geregeld worden? → Zie Praktische hulpmiddelen.

Landelijk en van anderen:

AI-beleidskader voor zorg- en welzijnsinstellingen (Sigra) — een compleet format voor eigen organisatiebeleid, inclusief voorbeeldteksten en de poster “Zo werken AI en jij samen” met tien vuistregels. → AI-beleidskader voor Zorg- en welzijnsinstellingen
De Ethische Quickscan AI van Anders Werken in de Zorg, die we als regio gebruiken voor de ethische toetsing van AI-toepassingen → Zie Praktische hulpmiddelen.

Onderzoek en ontwikkelingen

Landelijk onderzoek AI-geletterdheid in de zorg (ZorgfocuZ, ECP en Digivaardig in de Zorg, 2026) — onder ruim 4.800 zorgmedewerkers in vijf branches. Enkele uitkomsten: 58% gebruikt AI al in het werk, medewerkers geven hun eigen AI-geletterdheid gemiddeld een 5,8, en 42% weet niet of er binnen de organisatie richtlijnen zijn. Onze regio deed mee; het aantal regionale deelnemers was te klein voor een eigen rapportage, maar het landelijke beeld komt in alle branches sterk overeen. → Rapport en infographics
De AI Act — de Europese AI-verordening verplicht zorgorganisaties onder meer om medewerkers die met AI werken voldoende AI-geletterd te maken en zicht te hebben op de AI die in gebruik is. → Uitleg over de AI-verordening in de zorg (Data voor gezondheid, ministerie van VWS)

Deze rubriek vullen we aan met relevante onderzoeken en ontwikkelingen, onder meer vanuit Vilans, Anders Werken in de Zorg en Digivaardig in de Zorg.

Veelgestelde vragen

Wat merkt mijn organisatie van de AI Act? De AI Act verplicht organisaties onder meer om medewerkers die met AI werken voldoende AI-geletterd te maken en zicht te hebben op de AI die in gebruik is. De actielijst voor organisaties helpt om hieraan te voldoen.

Over het project

Binnen TVWZ loopt de opdracht AI: basisrichtlijnen & ethiek. Het doel: een regionale aanpak voor veilig, verantwoord en effectief AI-gebruik in de zorg — met praktische handreikingen, een kader voor privacy, ethiek en transparantie, en een scholingsaanpak die samen met Saxion wordt ontwikkeld.

Waar we nu staan: de concept-handreikingen voor medewerkers en organisaties liggen ter bespreking voor in de regionale werkgroep. De definitieve versies en de microlearnings volgen eind 2026.

Eerlijk is eerlijk: deze pagina is mede gemaakt met AI

Je raadde het misschien al. Bij het maken van deze pagina hielp AI met het samenvatten van onderzoeken, het structureren van teksten en het schrijven van eerste versies. Precies zoals we het in de handreiking beschrijven: wij bepaalden de inhoud en de keuzes, AI hielp met het werk eromheen — en elke zin is door mensen gecontroleerd voordat hij hier terechtkwam.

Zie het als een klein bewijs dat het kan: AI gebruiken zonder dat je er als mens uit verdwijnt. (En ja, ook deze alinea is nagelezen.)

Contact en meedoen

Vragen of toevoegingen over AI in de regio, meedenken met handrekingen of een praktijkvoorbeeld delen? Neem contact op met de projectleiding van Technologie voor Warme Zorg via technologie@zorggroepsolis.nl

Deze pagina wordt aangevuld naarmate het project vordert — met de definitieve handreikingen, de microlearnings en praktijkvoorbeelden uit de regio.