Monitoring & cameratoezicht thuis
De overheid stuurt steeds meer op het leveren van verpleeghuiszorg thuis en de inzet van digitale zorg om de zorg houdbaar te maken voor de toekomst. Een van de vragen die daarbij naar voren komen is hoe we de 24-uurs zorg in nabijheid kunnen organiseren als een cliënt in de wijk woont. Hoe houden we een oogje in het zeil mocht iemand vallen, ’s nachts gaan dwalen of als er andere (ernstige) risico’s zijn die het langer thuis wonen belemmeren, terwijl het wel gewenst is om thuis te blijven wonen? Monitoring en/of cameratoezicht kan daarbij ondersteunen.
Open gesprekken
Cameratoezicht is echter ook een ingprijpend middel. We hebben daarom meerdere gesprekken met medewerkers gevoerd om samen met hen te kijken in welke gevallen je cameratoezicht in zou kunnen zetten, welke waarden daarbij belangrijk zijn, aan welke (juridische) voorwaarden er voldaan moet worden, welke toepassingsmogelijkheden er zijn en met welk doel we cameratoezicht in zouden willen zetten. Deze gesprekken hebben we gevoerd met o.a. zorgverleners, managers, juristen, kwaliteitsfunctionarissen en ICT’ers.
Waar medewerkers aan het begin nog meerdere mogelijkheden zagen voor de inzet van cameratoezicht, werd in het laatste gesprek duidelijk dat cameratoezicht eigenlijk alleen nog in uitzonderingsgevallen van meerwaarde zou kunnen zijn. Er zijn in het voorliggende traject namelijk andere, minder ingrijpende opties die ingezet kunnen worden. Als deze sensoren, of combinaties daarvan, goed werken en tijdig ingezet worden, is de inzet van cameratoezicht meestal niet meer van meerwaarde.
Zo zijn we gezamenlijk tot een ‘monitoringstrappetje’ gekomen: een overzicht van de verschillende sensoren en monitoringssystemen die je in kunt zetten voordat je cameratoezicht in zet. Als de systemen uit de trede niet meer voldoende zijn, ga je door naar de volgende trede. Het is daarbij uiteraard van belang om in iedere stap de cliënt en zijn/haar naasten en betrokken professionals mee te nemen, zodat je tot een gezamenlijke beslissing kunt komen welke vorm van monitoring het beste aansluit bij de behoefte.
Sensoren
Sensoren kunnen ingezet worden om specifieke meetwaardes en/of bewegingen te monitoren. Dit zijn vaak ‘losse’ sensoren, die je alleen of in combinatie met andere sensoren in kunt zetten.
Benieuwd hoe dit er in de praktijk uit kan zien?
Leefpatroonmonitoring
Leefpatroonmonitoring kan ingezet worden als je meer zicht wilt krijgen op het leefpatroon van iemand. Dat kan bijvoorbeeld zijn als iemand vergeetachtiger wordt, enigszins verward is, bij een vroeg stadium van dementie, Alzheimer of Parkinson, als er vraagtekens zijn of alles nog goed gaat thuis en als iemand alleenwonend is.
Benieuwd hoe dit er in de praktijk uit kan zien?
Cameratoezicht
Cameratoezicht kan als laatste middel worden ingezet als voorgenoemde stappen niet meer voldoende zijn. Als voorwaarden voor de inzet van een camera kan gevraagd worden of het risico werkelijk wordt beperkt door de inzet van een camera, of de inzet van cameratoezicht proportioneel is en of alle andere opties zijn overwogen of uitgeprobeerd.
Benieuwd hoe dit er in de praktijk uit kan zien?
Sensoren
Sensoren kunnen ingezet worden om specifieke meetwaardes en/of bewegingen te monitoren. Dit zijn vaak ‘losse’ sensoren, die je alleen of in combinatie met andere sensoren in kunt zetten. Ze hebben vaak specifiek een doel. De sensor geeft een melding aan de mantelzorger en/of zorgverlener.
Afhankelijk van de behoefte van de cliënt kan er gedacht worden aan een valsensor, die een mogelijke val detecteert, een (slimme) deursensor die detecteert of iemand de woning verlaat, een horloge dat je slaap/waak-ritme, bewusteloosheid en de invloed van medicatie monitort of een wekker met dwaaldetectie waardoor de partner gewekt kan worden als iemand met (beginnende) dementie ’s nachts gaat dwalen.
Voorbeelden van sensoren (Bieb Robot op Maat)
Leefpatroonmonitoring
Leefpatroonmonitoring kan ingezet worden als je meer zicht wilt krijgen op het leefpatroon van iemand. Dat kan bijvoorbeeld zijn als iemand vergeetachtiger wordt, enigszins verward is, bij een vroeg stadium van dementie, Alzheimer of Parkinson, als er vraagtekens zijn of alles nog goed gaat thuis en als iemand alleenwonend is. Leefpatroonmonitoring kan mantelzorgers ook meer rust bieden, doordat ze meer inzicht hebben in het leven.
Leefpatroonmonitoring is een combinatie van sensoren die in de woning geplaatst worden. De sensoren meten activiteit, bijvoorbeeld of iemand de koelkast opent, de buitendeur opent en of iemand in bed ligt te slapen. Het systeem leert het leefpatroon van de cliënt en kan later op basis daarvan afwijkingen herkennen. Zo zou je eerder kunnen herkennen of iemand het dag/nachtritme omdraait, ondervoed raakt of bijvoorbeeld ’s avonds de woning verlaat.
Voorbeelden van leefpatroonmonitoring (Bieb Robot op Maat)
Cameratoezicht
Cameratoezicht zou ingezet kunnen worden bij mensen die valgevaarlijk zijn, die cognitief slechter zijn, waar er aanleiding (bijv. Incidenten) is om meer te willen monitoren, mensen met een verstoord dag/nachtritme of waarbij alleen veilig thuis wonen anders niet meer verantwoord is.
Er zijn diverse systemen die gebruikmaken van een (slimme) camera om te kunnen monitoren. Zo zijn er systemen die de camerabeelden rechtstreeks omzetten in tekstmeldingen. Als medewerker zie je daardoor alleen de tekstmelding en geen beeld. Er kunnen dan bijvoorbeeld meldingen verstuurd worden als iemand onrustig is, gevallen is, in/uit bed gaat, in/uit de kamer gaat of op de grond ligt.
Een ander type systemen anonimiseert de camerabeelden door een stick-figures van te maken of warmtebeelden. Zo zie je geen directe personen, maar kun je wel met beelden de situatie beoordelen.
Naast deze opties kun je ook middels livebeeld meekijken om de situatie te beoordelen. Na een melding kun je met livebeeld meekijken. Het is dan niet mogelijk of nodig om 24/7 mee te kijken. De beelden worden niet opgeslagen, waardoor het niet mogelijk is dit terug te kijken. Daardoor wordt de privacy beter gewaarborgd, maar kan ook oneigenlijk gebruik voorkomen worden. Denk bijvoorbeeld aan het opvragen van camerabeelden als er een misdaad is gepleegd.
Ook is het van belang te kijken naar hoe de camera zichtbaar is in de woning. Wat zie je hiervan als bewoner of iemand die op bezoek komt? Wil je een camerasysteem dat juist onopvallend is of wellicht zelfs geïntegreerd is in je woonaccessoires, zoals een lamp? Of kies je juist voor een camera die duidelijk herkenbaar is?
Plan van eisen
Er zijn diverse systemen voor cameratoezicht op de markt. Welke zijn passend bij de wensen en eisen die we in kaart hebben gebracht? Of voldoen de bestaande systemen niet aan onze wensen en eisen? We hebben gezamenlijk een plan van eisen opgesteld om voor te kunnen leggen aan leveranciers.
Regionaal kader monitoring & cameratoezicht thuis
De inzet van monitoring en cameratoezicht thuis vraagt ook om een kader voor de inzet: welke wet- en regelgeving spelen hierbij een rol, welke afspraken zijn er rondom de opvolging van alarmering en hoe kijken we ook hierbij volgens de Schijf van Vijf?
Zelf ook het gesprek aangaan?
Wanneer je als organisatie cameratoezicht thuis wilt inzetten, kan het goed zijn daarover ethische gesprekken te voeren met de betrokkenen. Door daar samen open het gesprek over te voeren kun je voor je organisatie bepalen welke onderliggende waarden en normen er geraakt worden, in welke gevallen cameratoezicht wel mogelijk is en wanneer niet, aan welke eisen het moet voldoen om zo gezamenlijk te kijken naar een best passende vorm van cameratoezicht.
Binnen zorggroep Solis hebben we aan de hand van een variant op de begeleidingsethiek deze open gesprekken gevoerd. Tijdens de Slimme Zorgestafette heeft Zorggroep Solis een webinar georganiseerd rondom cameratoezicht thuis. Hierin zijn onze ervaringen vanuit de open gesprekken met zorgprofessionals, juridisch en beleidsmedewerkers gedeeld.
Samenwerkende organisaties
